طلا
طلا یا زَر با نشان شیمیایی Au نام یک عنصر است. طلای پالوده فلزی با رنگ زرد روشن، براق و به صورت سنتی چشم گیر است که این به دلیل اکسید نشدن در هوا و آب است. از نظر شیمیایی، طلا فلزی واسطه است که در گروه ۱۱ جدول تناوبی جای دارد و یکی از کم واکنش ترین عنصرهای جامد در شرایط استاندارد است. پس میتوان این فلز را به صورت خالص در طبیعت به صورت دانهای یا تکهای در میان سنگها، کانیهای بلوری شده و مواد ته نشینی آبرفتی پیدا کرد. همچنین در میان کانیها به صورت ترکیبی با دیگر عنصرها بویژه تلوریم دیده شده اما فراوان نیست. نماد شیمیایی این عنصر، Au از نام لاتین آن aurum به معنی «درخشش سپیده دم» گرفته شدهاست.[۱]
علاوه بر سرمایه گذاری مالی و کارهای پولی، شکلپذیری بالا، پایداری در برابر خوردگی و واکنش پذیری پایین این عنصر باعث میشود که این عنصر کاربرد فراوانی در زمینههای گوناگون داشته باشد. رسانایی الکتریکی بالای طلا در سیم کشی برق به کار میآید. افزون بر این طلا در دندانپزشکی، الکترونیک و تولید شیشههای رنگی کاربرد دارد.طلا شکل کریستالی ویژهای ندارد (اصطلاحاً آمورف یا بی شکل). در طبیعت معمولاً در میان سنگهای آتشفشانی و گاهی در میان رسوبات رودخانهای و دریاچهای یافت میشود. در سنگهای آتشفشانی به شکل دندریتی دیده میشود و در رسوبات به صورت دانههای ریز و درشت. اولین و بارزترین مشخصهٔ طلا، رنگ زرد و برق فلزی آن است. اما در موارد بسیار زیادی ممکن است با طلای ابلهان یا پیریت اشتباه گرفته شود. مهمترین تفاوت در زمان این تشخیص، خاصیت چکش خواری طلا است. در حالی که پیریت با ضربهٔ چکش، خرد میشود، طلا در برابر ضربه تنها کمی تغییر شکل میدهد. لازم به ذکر است طلا از نظر کریستالوگرافی در رده FCC قرار دارد.طلا، شکلپذیرترین مادهاست. یک گرم از این عنصر را میتوان آن قدر چکش زد تا به اندازهٔ یک ورق با مساحت یک متر مربع پهن شود یا یک اونس را به اندازهٔ ۳۰۰ پا پهن کرد. برگهٔ طلا میتواند آن قدر نازک شود تا در پایان شفاف شود در این صورت نور گذرا از آن به رنگ آبی مایل به سبز خواهد بود چون طلا به شدت نور زرد و قرمز را باز می تاباند.[۴] چنین ورقههای نیمه شفافی به خوبی پرتوهای فروسرخ را باز می تاباند، این ویژگی در پوششهای محافظ در برابر پرتوهای فروسرخ یا پرتوهای گرمایی مانند لباسهای محافظ در برابر گرما یا در برابر خورشید مانند لباس فضانوردان به کار میآید.[۵
- طلا به صورت یک افزودنی با شمارهٔ E175 میتواند به خوراکیها افزوده شود.[۲۰]
- برگ طلا به صورت گَرد یا پوسته پوسته در پخت یا برای زیبایی روی برخی خوراکیهای رده بالا و نوشیدنی افراد برجسته و ویژه بکار میرود.[۲۱] همچنین در قرون وسطی شاهان و افراد برجسته برای نشان دادن میزان برخورداری میزبان و یا با این باور که چیزی چنین ارزشمند و کمیاب باید برای سلامتی مفید باشد، در نوشیدنیها یا خوراکیها از گَرد یا پوستههای طلا استفاده میکردند.
- Danziger Goldwasser به آلمانی یعنی آب طلای Danziger، یا Goldwasser به معنی آب طلا، نام یک نوشیدنی گیاهی سنتی آلمانی (لیکور) است[۲۲] که امروزه در گدانسک، لهستان، شواباخ و آلمان تولید میشود و دارای اندکی برگ طلا است. همچنین نوشیدنیهای کوکتل دارای برگ طلا هم در دسترس است که نزدیک به ۱۰۰۰ دلار قیمت دارند.[۲۳] یادآوری میشود که فلز طلا در ساختار شیمیایی بدن جایی ندارد، هیچ ارزش خوراکی یا مزهای هم ندارد و اصلاً بدن متوجه ورود آن نمیشود.[۲۴]
- طلا را میتوان ریسید و آن را نخ کرد و در گلدوزی بکار برد.
- طلا میتواند رنگ قرمز پررنگ و شدیدی را پدید آورد برای همین به عنوان عامل رنگی در ساخت شیشههای یاقوتی از آن بهره برده میشود.
- چون طلا یک بازتابندهٔ خوب پرتوهای الکترومغناطیسی مانند فروسرخ، نور دیدنی و موجهای رادیویی است. به عنوان پوشش محافظ بسیاری ماهواره ها به کار میآید. همچنین در صفحههای محافظ فروسرخ در لباسهای مقاوم در برابر گرما، کلاه لباسهای فضانوردی و در هواپیماهای جنگ الکترونیک مورد نیاز است.
- در عکاسی برای جابجایی رنگهای چاپ سیاه-سفید نقره برمید، به تُنهای قهوهای یا آبی و یا برای افزایش پایداری آن، طلا بکار برده میشود. کاربرد طلا در چاپهای قرمز-قهوهای برای پدید آوردن رنگ قرمز است. شرکت کوداک چندین فرمول برای رنگدانههای گوناگون طلا (کلرید طلا) منتشر کردهاست.[۲۵]
- از طلا به عنوان یک عامل بازتابنده در لایهٔ رویی سیدیهای با عمر بلند طلایی استفاده میشود.
- گاهی در خودروسازی هم از طلا استفاده میشود. برای نمونه در مدل اف۱ مک لارن، طلا برای موتور، کارکرد سپرگرمایی دارد. برای همین درون موتور از برگههای نازک طلا استفاده میشود.[۲۶]
- طلا را میتوان بسیار نازک کرد تا حدی که شفاف شود و نور از آن بگذرد. این ویژگی طلا برای یخ زدایی شیشهٔ اتاقک خلبان برخی هواپیماها بکار میآید. به این ترتیب که جریان برق از این لایهٔ نازک طلا میگذرد و به دلیل مقاومت طلا، گرما تولید میشود. این گرما برای پیشگیری از یخ زدگی شیشه کافی است.[۲۷]
- در گوهرسازی از لحیم طلا برای پیوند یک سنگ قیمتی به طلا بهره برده میشود. در این فرایند باید اندازهٔ قیرات گوهر، رنگ طلا و فرمول آلیاژ طلا با هم متناسب باشد. لحیم طلا دارای سه ردهٔ آسان، معمولی و سخت است.